Nạn trộm cắp các tác phẩm nghệ thuật được xếp hạng thứ 4 về mức độ đem lại lợi nhuận cho bọn tội phạm – sau buôn bán ma túy, buôn vũ khí và rửa tiền – với giá trị ước tính lên tới 6 tỉ USD/ năm.
Để đối phó với vấn nạn này, các nước thường thành lập những đội cảnh sát nghệ thuật. Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) có 13 nhân viên đặc biệt chuyên trách việc thu hồi những tác phẩm nghệ thuật bị mất. Đứng đầu đội ngũ này là Robert “Bob” Wittman – người đã có thâm niên 20 năm cống hiến cho sự nghiệp bảo vệ kho tàng văn hóa của nhân loại. Sinh ra ở Baltimore năm 1955, Robert Wittman lớn lên trong bầu không khí nghệ thuật vì cha của ông là một chủ cửa hàng bán đồ cổ. Ông say mê hội họa, nhất là những bức phong cảnh nông thôn, cảnh biển của Renoir và những bức họa của Monet. Năm 1988 đánh dấu một bước ngoặt lớn trong cuộc đời của Robert Wittman. Năm đó, một tên cướp đã lấy đi quả cầu pha lê - vật trưng bày trung tâm của Viện Bảo tàng Đại học Pennsylvania và là quả cầu pha lê lớn thứ 2 trên thế giới. Một vụ cướp khác đã xảy ra tại Viện Bảo tàng Rodin tại Benjamin Franklin Parkway. Bọn tội phạm đã lấy đi bức tranh “Người đàn ông có chiếc mũi gẫy” của danh họa Auguste Rodin vẽ năm 1860. Robert Wittman đã góp công lớn trong việc thu hồi hai hiện vật quý giá đó. Sau những thành tích này, cấp trên thấy được khả năng nghệ thuật của Wittman và ông trở thành thám tử nghệ thuật đầu tiên của FBI. Do tính chất quốc tế của loại hình tội phạm nghệ thuật, phạm vi điều tra của Robert Wittman không chỉ bó hẹp trong nước Mỹ. Trong 20 năm qua, ông đã đặt chân tới 18 nước, là “ân nhân” của rất nhiều viện bảo tàng nổi tiếng trên thế giới vì đã giúp họ thu hồi những hiện vật vô cùng quý giá. Có đến 9/10 các vụ án mà Wittman tham gia là những “thương vụ” bí mật. Thường vào vai một nhà sưu tầm nghệ thuật nhiều tiền, có quan hệ với nhiều băng đảng xã hội đen, Wittman móc nối với bọn trộm cướp và sử dụng biệt tài thuyết phục để chúng tin rằng ông là một khách hàng “sộp”, sẵn sàng mua đồ của chúng với giá cao. Với vẻ bề ngoài ít gây ấn tượng, hệ thần kinh bằng “thép”, hiểu biết sâu sắc về nghệ thuật và khả năng ăn nói khéo léo, Robert Wittman rất thành công trong việc bắt bọn tội phạm phải lộ diện. 20 năm qua, “Bob” luôn phải sống dưới những cái tên giả và chẳng bao giờ ảnh của ông được phép xuất hiện trên báo chí mặc dù vai trò của ông trong những vụ phá án nghệ thuật là không hề nhỏ. Vào dịp Giáng Sinh năm 2000, một vụ cướp táo tợn đã xảy ra tại Viện Bảo tàng quốc gia Thụy Điển tại Stockholm. Bọn tội phạm đã lấy đi bức “Chân dung tự họa” của Rembrandt có giá trên thị trường lên tới 40 triệu USD và hai bức tranh khác của danh họa Renoir. Chúng là những “báu vật” quốc gia của Thụy Điển. Biết tiếng Robert Wittman là chuyên gia phá án nghệ thuật hàng đầu của FBI, Chính phủ Thụy Điển đã nhờ cậy đến ông. Trong vai một chuyên viên nghệ thuật làm việc cho một tổ chức băng đảng ở châu Âu muốn mua lại bức họa của Rembrandt với cái giá 250.000 USD, Wittman đã thuyết phục bọn cướp mang bức tranh đến một khách sạn tại Copenhagen để “giao hàng”. Khi biệt đội SWAT của Đan Mạch xuất hiện tại phòng khách sạn, Robert Wittman đang ở trong buồng tắm, ôm chặt bức tranh trước ngực, sẵn sàng bảo vệ nó bằng mọi giá. Người dân Thụy Điển vui mừng khôn xiết khi nhận lại món đồ “quốc bảo” của mình. Cách đây 3 năm, ông đã suýt bị bắn chết khi đang tiến hành một vụ mặc cả với Angel Suarez Flores - một tên trùm băng đảng khét tiếng - tại một phòng trong khách sạn ở Madrid, Tây Ban Nha. Tên này muốn bán cho ông một bức tranh từ thời Trung cổ mà hắn đã đánh cắp từ dinh thự của một mệnh phụ giàu nhất Tây Ban Nha. Cảnh sát ập vào và nổ súng. Wittman không còn cách nào khác là phải chui xuống gầm giường và hét to: “Đừng bắn! Người tốt mà!”. Trong sự nghiệp 20 năm truy tìm và thu hồi những tác phẩm nghệ thuật bị đánh cắp, Robert Wittman đã thu hồi được số hiện vật có giá trị 225 triệu USD, bao gồm nhiều bức tranh của các danh họa nổi tiếng như Rembrandt, Goya, Brughel,... và những đồ vật mang tính lịch sử như áo giáp của người Inca, mặt nạ của thổ dân Zimbabwe... Trong tháng 12/2008, Robert Wittman sẽ nghỉ hưu, kết thúc một sự nghiệp “thầm lặng” nhưng vẻ vang.
Vũ Thương Huyền (tổng hợp)(TheoCANDOnline)