Theo quan điểm của Bộ GD&ĐT, chương trình, SGK mới không nặng nề, quá tải đối với người học. Nguyên nhân của hiệu quả giáo dục chưa đạt yêu cầu do giáo viên chậm đổi mới phương pháp, chưa biết cách giảng dạy phù hợp....

Là những người đang trực tiếp giảng dạy bậc THPT, chúng tôi nhận thấy quan điểm của Bộ GD&ĐT có phần đúng. Do không ít thầy, cô giáo còn non yếu về kiến thức chuyên môn lẫn phương pháp sư phạm, nên chưa thể đáp ứng được yêu cầu của chương trình, SGK mới đặt ra. Giáo viên thường ôm đồm, tham lam, lúc nào cũng sợ thiếu, cái gì cũng muốn truyền đạt, cung cấp hết cho học trò nên thời lượng trên lớp liên tục bị “cháy” giáo án. Vì vậy, học sinh không có thời gian suy nghĩ, chủ động trao đổi, thảo luận mà luôn trong tình trạng bị nhồi nhét kiến thức đến bội thực, chán ngán.

Các nhà soạn sách khi viết SGK đã tính tới chuyện tự học của học sinh ngoài thời gian trên lớp. Ví dụ, một số văn bản trong bộ môn Ngữ văn bậc THCS, THPT được viết khá dài, có nhiều đơn vị kiến thức nhưng thời gian qui định chỉ có 1-2 tiết, nếu giáo viên không biết lược bỏ bớt nội dung không cần thiết, khó thể nào đảm bảo về mặt thời gian. Ở bộ môn Đạo đức của THCS, Giáo dục công dân của THPT, việc dạy - học chưa đạt hiệu quả, thì lâu nay, người ta toàn đổ tội cho SGK viết quá nặng nề, khô khan, lý thuyết, khái niệm nhiều, thiếu đi những ví dụ, tình huống, câu chuyện sống động, hấp dẫn... Chúng tôi thấy, vấn đề cốt lõi là ở người dạy, không phải ở SGK. SGK chỉ là phần móng, phần khung, phần sinh động, hấp dẫn, tươi mới của từng bài môn Giáo dục công dân, phụ thuộc khá nhiều vào tài vận dụng, chế biến của giáo viên.

Chương trình và SGK mới có nhiều ưu điểm nhưng vẫn bị cho là quá tải.   Ảnh: Chí Cường

Chương trình, SGK mới trở nên nặng nề, quá tải, ngoài yếu tố thầy, cô giáo chưa biết cách dạy, còn có các nguyên nhân khách quan khác. Trước hết, sức ép của căn bệnh thành tích còn rất nặng nề. Do bị căn bệnh thành tích áp chế, luôn vây bủa, thầy, cô giáo đành phải bó mình, cố dạy cho bằng hết. Nếu dạy không hết thì lỡ ra thi, họ lại ra chỗ không dạy hết đó, học sinh không làm được bài. Mà không làm được bài thì học sinh sẽ hỏng nhiều, mất chỉ tiêu thi đua, mất thành tích của trường...

Tiếp đó là do việc dạy thêm gây ra. Muốn thu hút, lôi kéo được nhiều học sinh theo học thêm, tăng thu nhập, nhiều giáo viên “dụ” học trò bằng cách dạy mở rộng, dạy nâng cao, dạy những kiến thức khó lên... thì mới thi đỗ đại học nên nhiều học sinh thích thú. Học sinh vừa học thêm, vừa dung nạp thêm những kiến thức trên chuẩn, vượt chuẩn của Bộ GD&ĐT.

Mặt khác, lỗi là ở phụ huynh, vì muốn con em mình bằng bè bằng bạn nên thường dồn ép các em học tập quá mức, không còn thời gian nghỉ ngơi; Cứ bắt, khích lệ các em làm những bài tập nâng cao, khó hơn nên quá tải.

Gần đây, có nhiều người coi chương trình học ở bậc phổ thông giống như cái thùng không đáy. Cái gì thiếu, dư luận lên tiếng, đều bắt học sinh nhồi nhét. Nhiều môn học từ cấp tiểu học đến bậc THPT đã thành loạn nội dung do phải dạy lồng ghép, tích hợp. Theo chúng tôi, trong quá trình giảng dạy, có những nội dung thật sự cần thiết đối với giáo dục thì nên cân nhắc, lựa chọn đưa vào và thực hiện hiệu quả. Càng không thể có chuyện cái nào cũng đưa vào. Học nhiều,mà không đem lại kết quả cụ thể thiết thực, cũng bằng không, chỉ hao tốn tiền bạc, công sức...

Tóm lại, để giải được bài toán về tình trạng học sinh quá tải ở chương trình học phổ thông, đòi hỏi có một thời gian dài nữa, với sự cộng lực đầy quyết tâm của nhiều nhân tố, từ các nhà biên soạn chương trình, SGK, đội ngũ thầy cô giáo đến nhận thức, tâm lý của phụ huynh học sinh. Trong đó, theo chúng tôi, năng lực, trách nhiệm, lương tâm của  người thầy là nhân tố đầu mối, có vai trò quyết định nhất, để học sinh chúng ta học quá tải hay không còn quá tải.